HARAKAT TEZLIGINING 1 TONNA-KILOMETR TRANSPORT ISHIGA TO‘G‘RI KELADIGAN YONILG‘I SARFIGA TA’SIRI
Masodiqov Qaxramonjon Xusanboy o‘g‘li
Farg‘ona davlat texnika universiteti,
Ro‘ziboyev Dostonbek O‘ktamjon o‘g‘li
Farg‘ona davlat texnika universiteti
Abstract
Annotatsiya. Ushbu maqolada avtomobil transportida harakat tezligining 1 tonna-kilometr transport ishiga to‘g‘ri keladigan yonilg‘i sarfiga ta’siri tahlil qilingan. Transport vositalarining yonilg‘i tejamkorligini baholashda faqat 100 km masofaga sarf ko‘rsatkichidan foydalanish yetarli emasligi, buning o‘rniga bajarilgan transport ishiga nisbatan sarfni aniqlash maqsadga muvofiqligi asoslab berilgan. Past tezliklarda dvigatelning samarasiz ish rejimi, vaqt yo‘qotilishi va quyi uzatmalarda ko‘proq harakatlanish sababli yonilg‘i sarfi ortishi, yuqori tezliklarda esa aerodinamik qarshilik va dvigatel yuklanishining oshishi tufayli solishtirma sarf ko‘payishi ko‘rsatib berilgan. Natijada ma’lum bir optimal tezlik oralig‘ida 1 tonna-kilometr transport ishiga to‘g‘ri keladigan yonilg‘i sarfi minimal qiymatga ega bo‘lishi xulosalangan.
Kalit so‘zlar: transport ishi, yonilg‘i sarfi, harakat tezligi, tonna-kilometr, solishtirma yonilg‘i sarfi, avtomobil transporti, iqtisodiy samaradorlik.
Аннотация. В статье проанализировано влияние скорости движения автомобиля на расход топлива, приходящийся на 1 тонно-километр транспортной работы. Показано, что оценка топливной экономичности только по расходу на 100 км недостаточна, поскольку более точным показателем является расход топлива по отношению к выполненной транспортной работе. Обосновано существование оптимального диапазона скорости, при котором удельный расход топлива достигает минимального значения.
Ключевые слова: транспортная работа, расход топлива, скорость движения, тонно-километр, удельный расход топлива, автомобильный транспорт.
Abstract. This article analyzes the effect of vehicle speed on fuel consumption per 1 ton-kilometer of transport work. It argues that evaluating fuel efficiency only by liters per 100 km is insufficient and that fuel use should be assessed relative to completed transport work. The paper shows that both very low and very high speeds increase specific fuel consumption, while an intermediate speed range is usually the most economical.
Keywords: transport work, fuel consumption, vehicle speed, ton-kilometer, specific fuel consumption, road transport, economic efficiency.
References
1. Haydarov Q. Transport vositalari nazariyasi – Toshkent: O‘qituvchi, 2018.
2. Abdurahmonov A. Avtomobillar ekspluatatsiyasi – Toshkent: Fan va texnologiya, 2020.
3. Qosimov B. Avtomobil dvigatellari – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2019.
4. Bosch Automotive Handbook – Robert Bosch GmbH, 10-nashr, 2018.
5. Heywood J.B. Internal Combustion Engine Fundamentals – McGraw-Hill, 2018.
6. SAE International – Avtomobil yoqilg‘i sarfi va samaradorlik bo‘yicha standartlar.
7. International Energy Agency – Transport va energiya samaradorligi bo‘yicha hisobotlar.
8. O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi – Transport va yoqilg‘i sarfi statistik ma’lumotlari.
9. Gillespie T.D. Fundamentals of Vehicle Dynamics – SAE International, 1992.
10. Ilmiy maqolalar (Google Scholar, Scopus bazalari orqali):
