FARG‘ONA VILOYATIDA TARQALGAN DORIVOR ARTEMISIA TURKUMI O‘SIMLIKLARINING ZANG ZAMBURUG‘LARI
M.A. Rahimova
Farg‘ona davlat texnika universiteti
Z.D. Rasulova
Farg‘ona davlat texnika universiteti
Abstract
Annotatsiya: Maqolada, Farg‘ona vodiysida tarqalgan Artemisia turkumi o‘simliklarida parazitlik qiladigan Puccinia turlarini o‘rganish bo‘yicha olib borilgan dala tadqiqotlari va ilmiy adabiyotlar tahlili natijalari keltirilgan. Tadqiqot davomida Farg‘ona vodiysida Artemisia turkumi o‘simliklarining 8 ta turi Puccinia turlarining 5 ta turi bilan zararlanishi aniqlandi. Ilmiy tadqiqotlarimiz davomida Puccinia turlari bilan zararlangan Artemisia turkum vakillari Namangan viloyatida tez-tez uchrashi kuzatildi. O‘rganilgan hududda tarqalgan Artemisia turkumi vakillari uchun P. absinthii turi dominant tur sifatida qayd etildi. Shuningdek, Artemisia turkum vakillarida aniqlangan Puccinia turkumi vakillarining morfologik tavsifi hamda konspekti berilgan.
Kalit so‘zlar: Namangan, xo‘jayin o‘simlik, zang zamburug‘i, parazit, Puccinia.
Abctract: The article presents the results of field research and analysis of scientific literature on the study of Puccinia species parasitic on Artemisia plants distributed in the Fergana Valley. During the study, it was found that 8 species of Artemisia plants in the Fergana Valley were infected with 5 species of Puccinia. During our scientific research, Artemisia species infected with Puccinia species were frequently found in the Namangan region. For Artemisia species distributed in the studied area, the species P. absinthii was recorded as the dominant species. Also, a morphological description and summary of the Puccinia species detected on Artemisia species are given.
Keywords: Namangan, host plant, rust fungus, parasite, Puccinia.
Аннотация: В данной статье представлены результаты полевых исследований и анализ научной литературы о видах Puccinia, паразитирующих на растениях Artemisia, произрастающих в Ферганской долине. Исследование показало, что 8 видов Artemisia в Ферганской долине были заражены 5 видами Puccinia. В ходе нашего исследования виды Artemisia, зараженные видами Puccinia, часто встречались в районе Намангана. Среди видов Artemisia, произрастающих в исследуемой области, доминирующим видом оказался P. absinthii. Также представлены морфологическое описание и сводная информация о видах Puccinia, обнаруженных на растениях Artemisia.
Ключевые слова: Наманган, растение-хозяин, ржавчинный гриб, паразит, Puccinia.
References
1. Adil Hussain, "The Genus Artemisia (Asteraceae): A Review on its Ethnomedicinal Prominence and Taxonomy with Emphasis on Foliar Anatomy, Morphology, and Molecular Phylogeny", Pakistan, October 2020.
2. Gafforov Y, Abdurazzokov A, Yarasheva M & Ono Y. Rust Fungi from the Fergana Valley, Chatkal and Kurama Mountain Ranges in Uzbekistan. Stapfia reports. 2016. 105: – Р. 161-175.
3. Gafforov Y. Maxkamov T.X. Teshaboeva Sh.А. Urinboev I.Yu., Mamaraximov O.M. Nosiralieva M.R. Аmaniyazov I.P., “Pathogenic fungi and oomycete of invasive species of Xanthium (Asteraceae) in Uzbekistan, //Guliston davlat universiteti axborotnomasi” Tabiiy va qishloq xo‘jaligi fanlari seriyasi. 2023. № 1. (In Uzbek with Engl. abstract).
4. O‘rinboyev I. G‘afforov Y., “Shimoliy-sharqiy O‘zbekistonda tarqalgan Puccinia turkum turlarining bioekologik xususiyatlari” Xorazm Ma’mun Akademiyasi Axborotnomasi –5-1/2025. Xiva
5. O‘rinboyev I., Peng Zhao, Mamarahimov O., G‘afforov Y., “O‘zbekistonda shuvoq (Artemisia L.)ning dorivor turlarida parazitlik qilivchi Puccinia turlari” ADU Ilmiy xabarnoma 2024/4. 46-59 betlar
6. Pratov O‘, Shamsuvaliyeva L. va boshqalar. (2010) “Botanika”, Toshkent: “Ta’lim nashriyoti”. (darslik). 234-236.
7. Ramazanova, S.S. Fayzieva F.X., Sagdullaeva M.SH., Kirgizbaeva X.M., Gaponenko N.I. Флора грибов Узбекистана Tom 3. Tashkent: 1986. Fan. 9-101.
8. Şanli Kabaktepe, Murat Kürşat, Ilgaz Akata, Şemsettin Civelek (2017) “Puccinia (Pucciniales) Species Determined on Artemisia members in Turkey” // Nisan 8 (1) 1-5, Doi :10.15318/ Fungus. 17, 18, 21, 36-betlar.
9. Головин П.Н. Закономерности распределения микологической флоры на Памире. Известия Таджикского филиала Академии наук СССР. 1944.
10. Запрометов Н. Г. Материали по микофлоре Средней Aзии. Vip. 1. Tashkent. 1926.
