IQTIDORLI BOLALARNI TARBIYALASH VA RIVOJLANTIRISH JARAYONINING PSIXOLOGIK ASOSLARI

L.U.Salayeva

Abu Rayhon Beruniy nomidagi Urganch davlat universiteti


Abstract

Annotatsiya. Ushbu tezis zamonaviy ta'lim islohotlari va innovatsion inson kapitaliga bo‘lgan talabning ortib borayotgani sharoitida iqtidorli bolalarni o‘qitish va rivojlantirishning psixologik asoslarini o‘rganadi. Iqtidorli bolalar jamiyatning intellektual va ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi uchun strategik resurs hisoblanadi; shuning uchun ularni samarali tarbiyalash va rivojlantirish ilmiy asoslangan psixologik yondashuvlarni talab qiladi. Tadqiqot iqtidorni aniqlash va rivojlantirishda kognitiv, motivatsion, hissiy va shaxsiyat bilan bog‘liq omillarning roliga qaratilgan. Ijodkorlik, tanqidiy fikrlash va o‘zini namoyon qilishni qo‘llab-quvvatlaydigan shaxsga yo‘naltirilgan va tabaqalashtirilgan ta'lim muhitining ahamiyatiga alohida e'tibor qaratiladi.

Kalit so‘zlar: Iqtidorli bolalar, psixologik asoslar, kognitiv rivojlanish, motivatsiya, ijodkorlik, individual yondashuv, hissiy intellekt, shaxsiy o‘sish, ta'lim psixologiyasi.

Abstract. This thesis examines the psychological foundations of the education and development of gifted children in the context of modern educational reforms and the growing demand for innovative human capital. Gifted children are a strategic resource for the intellectual and socio-economic development of society; therefore, their effective upbringing and development require scientifically based psychological approaches. The research focuses on the role of cognitive, motivational, emotional and personality-related factors in the identification and development of giftedness. Particular attention is paid to the importance of a person-centered and differentiated educational environment that supports creativity, critical thinking and self-expression.

Keywords: Gifted children, psychological foundations, cognitive development, motivation, creativity, individual approach, emotional intelligence, personal growth, educational psychology.

Аннотация. В данной диссертации рассматриваются психологические основы образования и развития одаренных детей в контексте современных образовательных реформ и растущего спроса на инновационный человеческий капитал. Одаренные дети являются стратегическим ресурсом для интеллектуального и социально-экономического развития общества; поэтому их эффективное воспитание и развитие требуют научно обоснованных психологических подходов. Исследование фокусируется на роли когнитивных, мотивационных, эмоциональных и личностных факторов в выявлении и развитии одаренности. Особое внимание уделяется важности личностно-ориентированной и дифференцированной образовательной среды, которая поддерживает творчество, критическое мышление и самовыражение.

Ключевые слова: Одаренные дети, психологические основы, когнитивное развитие, мотивация, творчество, индивидуальный подход, эмоциональный интеллект, личностный рост, педагогическая психология.


References

1. Vygotskiy L.S. Bolalar psixologiyasi. Toshkent: O‘qituvchi, 1995. 384 b.

2. Renzulli J. Bolalarda iqtidorni oshirish va rivojlantirish modeli. Moskva: Pedagogika, 2005. 256 b.

3. Ganye F. Iqtidor va talantning differensial modeli // Bolalar iqtidorliligi psixologiyasi. Moskva: Akademiya, 2008. 45–67-betlar.

4. Abdurahmonov F.M., Jo‘rayev N.N. Iqtidorli bolalar psixologiyasi. Toshkent: Fan va texnologiya, 2016. 192 b.

5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. “Iqtidorli yoshlarni qo‘llab-quvvatlash va ularni har tomonlama rivojlantirish ta’minlash to‘g‘risida”gi qaror. Toshkent, 2020.