PRAGMALINGVISTIK YONDASHUVDA PRESUPPOZITSIYA VA LISONIY INDIKATORLAR

Sh.R. Azamjonova

Farg‘ona davlat universiteti


Abstract

Annotatsiya. Mazkur maqolada presuppozitsiya hodisasining pragmalingvistik mohiyati badiiy matn materiallari asosida tadqiq etiladi. Presuppozitsiya implikativ birlik sifatida matn mazmuniy strukturasini murakkablashtiruvchi va kommunikativ ta’sirni kuchaytiruvchi vosita ekanligi asoslanadi. Tadqiqotda presuppozitsiyaning logik, lingvistik, semantik, pragmatik va kommunikativ turlari ajratilib, ularni yuzaga chiqaruvchi lisoniy indikatorlar (yuklamalar, leksik birliklar, prosodik vositalar) pragmalingvistik nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. Shuningdek, eksperimental-fonetik tahlil natijalari asosida presuppozitiv mazmunning implitsit shaklda aktualizatsiyalanishi ko‘rsatib beriladi. Maqola natijalari pragmalingvistika, matn lingvistikasi va kognitiv tilshunoslik uchun nazariy-amaliy ahamiyat kasb etadi.

Kalit so‘zlar: pragmalingvistika, presuppozitsiya, implitsitlik, lisoniy indikator, badiiy matn, kommunikativ maqsad, prosodika.

Abstract. This article investigates the pragmalinguistic nature of the phenomenon of presupposition based on the material of literary texts. Presupposition is substantiated as an implicative unit that complicates the semantic structure of the text and enhances its communicative impact. The study distinguishes logical, linguistic, semantic, pragmatic, and communicative types of presupposition and analyzes the linguistic indicators (particles, lexical units, prosodic means) that actualize them from a pragmalinguistic perspective. In addition, based on the results of experimental phonetic analysis, the implicit actualization of presuppositional meaning is demonstrated. The findings of the article are of theoretical and practical significance for pragmalinguistics, text linguistics, and cognitive linguistics.

Keywords: pragmalinguistics, presupposition, implicitness, linguistic indicator, literary text, communicative purpose, prosody.

Аннотация. В данной статье на материале художественных текстов исследуется прагмалингвистическая сущность феномена пресуппозиции. Обосновывается положение о том, что пресуппозиция как импликативная единица усложняет смысловую структуру текста и усиливает его коммуникативное воздействие. В исследовании выделяются логический, лингвистический, семантический, прагматический и коммуникативный типы пресуппозиции, а также с прагмалингвистической точки зрения анализируются языковые индикаторы (частицы, лексические единицы, просодические средства), способствующие их актуализации. Кроме того, на основе результатов экспериментально-фонетического анализа демонстрируется актуализация пресуппозитивного содержания в имплицитной форме. Результаты статьи имеют теоретико-практическую значимость для прагмалингвистики, лингвистики текста и когнитивной лингвистики.

Ключевые слова: прагмалингвистика, пресуппозиция, имплицитность, языковой индикатор, художественный текст, коммуникативная цель, просодика.


References

1. Gaziyeva M. Badiiy matnning implikativ-pragmatik xususiyatlari: filol. fan. dok. dissertatsiyasi. – Farg‘ona, 2024.

2. Долинин К.А.Имплитситное содержание высказывания // Вопросы йазйкознания. – 1983.

3. Hakimov M. O‘zbek tilida matnning pragmatik talqini. – Toshkent, 2001.

4. Maslova Yu.A. Pragmalingvistikaga kirish. – Moskva, 2010.

Matveva G.G. Pragmalingvistika asoslari. – Moskva, 2022.