TALABALARDA INTUITSIYANI RIVOJLANTIRISHNING KOGNITIV MEXANIZMLARI VA IJODIY MATNLAR BILAN ISHLASHDAGI ROLI

М.Х. Baxrinova

Qarshi davlat universiteti


Abstract

Annotatsiya. Mazkur maqolada intuitsiyaning kognitiv tabiati, uning tasavvur, xotira va shaxsiy tajriba bilan uzviy bog‘liqligi ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Intuitsiya bilish jarayonining beqaror, ammo yuqori darajadagi kognitiv sintezga asoslangan shakli sifatida talqin etilib, uning ijodiy matn yaratish jarayonidagi roli yoritiladi. Tadqiqotda ijodiy faoliyat jarayonida talabalarning muammoli vaziyatlarni yaxlit idrok etishi, variantlar orasidan estetik va mazmunan mukammal yechimni intuitiv tanlashi kognitiv mexanizm sifatida asoslanadi. Shuningdek, tasavvurning reproduktiv va produktiv shakllari, xotiraning tanlab saqlash xususiyati hamda tajribaning intuitsiya rivojidagi ahamiyati ochib beriladi. Maqolada ijodiy matnlar bilan ishlash talabalarda intuitiv tafakkurni rivojlantirishning samarali pedagogik vositasi ekanligi asoslab beriladi.

Kalit so‘zlar: intuitsiya, ijodiy matn, intuitiv bilish, tasavvur, xotira, tajriba, kognitiv mexanizmlar, ijodiy tafakkur

Аннотация.  В данной статье научно-теоретически анализируется когнитивная природа интуиции и её тесная связь с воображением, памятью и личным опытом. Интуиция рассматривается как нестабильная, но высокоуровневая форма когнитивного синтеза в процессе познания, освещается её роль в процессе создания творческого текста. Исследование подчеркивает, что в ходе творческой деятельности целостное восприятие студентами проблемных ситуаций и интуитивный выбор эстетически и содержательно оптимальных решений функционируют как когнитивный механизм. Также рассматриваются репродуктивные и продуктивные формы воображения, избирательная природа памяти и значение опыта в развитии интуиции. Статья обосновывает, что работа с творческими текстами является эффективным педагогическим средством развития интуитивного мышления студентов.

Ключевые слова: интуиция, творческий текст, интуитивное познание, воображение, память, опыт, когнитивные механизмы, творческое мышление

Abstract.This article scientifically and theoretically analyzes the cognitive nature of intuition and its close connection with imagination, memory, and personal experience. Intuition is interpreted as an unstable yet high-level form of cognitive synthesis in the process of knowing, highlighting its role in creative text production. The study emphasizes that during creative activity, students’ holistic perception of problematic situations and intuitive selection of aesthetically and substantively optimal solutions function as a cognitive mechanism. Furthermore, the reproductive and productive forms of imagination, the selective nature of memory, and the significance of experience in the development of intuition are discussed. The article substantiates that working with creative texts is an effective pedagogical tool for developing students’ intuitive thinking.

Keywords: intuition, creative text, intuitive cognition, imagination, memory, experience, cognitive mechanisms, creative thinking


References

1.Bodalyov, A. A. (2007). Intuitivnoe myshlenie i tvorcheskaya deyatelnost' [Intuitive thinking and creative activity]. Moskva: Nauka.

2.Brashlinskiy, A. V. (2012). Psikhologiya intuitsii: teoriya i praktika [Psychology of intuition: Theory and practice]. Sankt-Peterburg: Piter.

3.Gilmanov, S. A. (2015). Intuitsiya i professionalnaya deyatelnost' [Intuition and professional activity]. Moskva: Prosveshchenie.

4.Nadirova, Z. P. (2018). Intuitivnaya sposobnost i tvorcheskaya deyatelnost' [Intuitive ability and creative activity]. Tashkent: Fan.

5.Ponomarev, Ya. A. (2010). Kognitivnye mekhanizmy intuitsii [Cognitive mechanisms of intuition]. Moskva: Akademiya.

6.Shchetinin, M. P. (2009). Pedagogicheskoe voobrazhenie [Pedagogical imagination]. Moskva: Prosveshchenie.