O‘QUV MOTIVLARINING PSIXOLOGIK TUZILMASI
M.B.Karimova
Farg‘ona davlat universiteti
Abstract
Annotatsiya. Mazkur maqolada o‘quv motivlarining psixologik tuzilmasi zamonaviy psixologik yondashuvlar asosida tahlil etiladi. Tadqiqotda o‘quv faoliyatini rag‘batlantiruvchi ichki va tashqi motivlar, ularning tarkibiy komponentlari (ehtiyojlar, maqsadlar, qiziqishlar, qadriyatlar va kutilmalar) hamda shaxsning bilish faolligiga ta’siri yoritiladi. Shuningdek, o‘quv motivatsiyasining shakllanishiga ta’sir etuvchi individual-psixologik va ijtimoiy omillar, ularning o‘zaro bog‘liqligi ochib beriladi. Maqolada o‘quv motivlarining ta’lim samaradorligini oshirishdagi ahamiyati asoslanib, pedagogik jarayonda motivatsiyani rivojlantirishga doir ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi.
Kalit so‘zlar: o‘quv motivlari, o‘quv motivatsiyasi, psixologik tuzilma, ichki va tashqi motivlar, bilish faolligi, ta’lim jarayoni.
Аннотация. В данной статье на основе современных психологических подходов анализируется психологическая структура учебных мотивов. В исследовании раскрываются внутренние и внешние мотивы, стимулирующие учебную деятельность, их структурные компоненты (потребности, цели, интересы, ценности и ожидания), а также их влияние на познавательную активность личности. Кроме того, выявляются индивидуально-психологические и социальные факторы, влияющие на формирование учебной мотивации, и раскрывается их взаимосвязь. В статье обосновывается значение учебных мотивов в повышении эффективности обучения и разрабатываются научно-практические рекомендации по развитию мотивации в педагогическом процессе.
Ключевые слова: учебные мотивы, учебная мотивация, психологическая структура, внутренние и внешние мотивы, познавательная активность, образовательный процесс.
Abstract. This article analyzes the psychological structure of learning motives based on modern psychological approaches. The study examines intrinsic and extrinsic motives that stimulate learning activity, their structural components (needs, goals, interests, values, and expectations), and their influence on an individual’s cognitive activity. In addition, individual psychological and social factors affecting the formation of learning motivation are identified, and their interrelationships are revealed. The article substantiates the role of learning motives in enhancing educational effectiveness and offers scientific and practical recommendations for developing motivation within the pedagogical process.
Keywords: learning motives, learning motivation, psychological structure, intrinsic and extrinsic motives, cognitive activity, educational process.
References
1. Каrimova V.М. Psixologiya. O‘quv qo‘llanma. – Т.: А.Qodiriy nomidagi xalq merosi nashriyoti, 2002. – 205 bet.
2. G‘oziyev E. G‘. Umumiy psixologiya. – Toshkent., 2010. – 432 bet.
3. Yuldasheva M.B., Karimjonova M.R. Umumiy psixologiya. – Farg‘ona, 2025. – 366 bet.
