YOQUB AL-KINDIY VA SHARQ UYG‘ONISHI PERIPATETIKLARIDA JISM–RUH TALQINI

D.A. Axatova

Shahrisabz davlat pedagogika instituti


Abstract

Annotatsiya: Ushbu maqolada Sharq uyg‘onishi davri peripatetiklarining jism va ruhga oid falsafiy qarashlari tahlil qilinadi. Asosiy e’tibor Ya’qub al-Kindiyning metafizik va psixologik qarashlariga qaratilgan bo‘lib, uning ruhning materiyadan ajralishi, aqlli ruh tushunchasi va insonning haqiqiy mohiyati haqidagi nazariyalari o‘rganiladi. Maqolada shuningdek, yunon merosi va neoplatonizmning arab falsafasiga ta’siri hamda ruh va jism o‘rtasidagi dialektik munosabatlar ko‘rib chiqiladi. Natijalar Sharq uyg‘onishi davrida shaxs, intellekt va etik konsepsiyalarning shakllanishiga al-Kindiy va unga ta’sir qilgan peripatetiklar hissa qo‘shganligini ko‘rsatadi.

Kalit so‘zlar: Sharq uyg‘onishi, peripatetiklar, jism, ruh, Ya’qub al-Kindiy, metafizika, psixologiya, aqlli ruh, neoplatonizm, Aristotel, arab falsafasi

Аннотация: В статье анализируются философские взгляды перипатетиков периода Восточного Возрождения на тело и душу. Основное внимание уделено Якубу аль-Кинди, его метафизическим и психологическим концепциям, включая представления о душе, отделённой от материи, о разумной душе и истинной сущности человека. Рассматривается также влияние греческого наследия и неоплатонизма на арабскую философию и диалектические отношения между телом и душой. Результаты показывают, что аль-Кинди и перипатетики его времени внесли значительный вклад в развитие представлений о личности, интеллекте и этике в философии Восточного Возрождения.

Ключевые слова: Восточное Возрождение, перипатетики, тело, душа, Якуб аль-Кинди, метафизика, психология, разумная душа, неоплатонизм, Аристотель, арабская философия

Abstract: This article examines the philosophical views of the Peripatetics of the Eastern Renaissance concerning body and soul. The focus is on Ya’qub al-Kindī and his metaphysical and psychological concepts, including the soul’s separation from matter, the notion of the intellective soul, and the true essence of man. The study also explores the influence of Greek heritage and Neoplatonism on Arab philosophy and the dialectical relationship between body and soul. The findings suggest that al-Kindī and his contemporaries significantly contributed to the development of concepts of personhood, intellect, and ethics in the philosophy of the Eastern Renaissance.

Keywords: Eastern Renaissance, Peripatetics, body, soul, Ya’qub al-Kindī, metaphysics, psychology, intellective soul, Neoplatonism, Aristotle, Arab philosophy


References

1. Abu Rido, M.'AH (tahr.). Al-Kindi. Rasail al-Kindi al-Falsafiya [2 jild]. Qohira: Dorul-Fikr al-'Arabiy, 1950/1953.

2. Adamson, P. "Abu Ma'shar, al-Kindi va astrologiyaning falsafiy himoyasi" // Recherches de philosophie et théologie médiévales. 2002a. Vol. 69. P. 245–270.

3. Adamson, P. “Mohiyat va mavjudlikdan oldin: Al-Kindiyning borliq tushunchasi” // Falsafa tarixi jurnali. 2003. Vol. 40. P. 297–312.

4. Adamson, P. “Al-Kindiy va Mu’tazila: Ilohiy sifatlar, ijod va ozodlik” // Arab fanlari va falsafasi. 2005. Vol. 13. P. 45–77.

5. Adamson, P., Taylor, R.C. (ed.). “Al-Kindi va yunon falsafasining qabul qilinishi” // Arab falsafasining Kembrij hamrohi. Kembrij: Kembrij universiteti nashriyoti, 2006. P. 32–51.

6. Adamson, P. “Al-Kindi, Ptolemey va qadimgi sharhlovchilarda ko‘rish, yorug‘lik va rang” // Arab fanlari va falsafasi. 2007. Vol. 16. P. 207–236.

7. Al-Kindi. Plotinus va al-Kindi bo‘yicha tadqiqotlar. Nyu-York: Oksford universiteti nashriyoti, 2015.

8. Adamson, P., Pormann, P.E. (trans.). Al-Kindining falsafiy asarlari. Karachi: Oksford universiteti nashriyoti, 2012.

9. Adamson, P., Pormann, P.E. 2009.

10. Dillon, J.M., Elkaysi-Friemut, M. (ed.). "Aristotelning toifalari va ruhi: al-Kindining alohida moddalar mavjud bo‘lgan izohli tarjimasi" // Platonikning keyingi hayoti. Jon. Platonik psixologiyaning monoteistik dinlarda aks ettirilishi. Leyden: Brill, 95–106.

11. Akasoy, A. (trans.). Al-Kindi: Die erste Philosophie. Freiburg: Harder, 2011.

12. Allard, M. “L'épître de Kindi sur les definitions” // Bulletin d'études orientales de l'Institut français de Damas. 1972. Vol. 25. P. 47–83.

13. Altmann, A., Stern, S.M. Isaak Isroil: X asr boshlarining neoplaton faylasufi. Oksford: Oksford universiteti nashriyoti, 1958.

14. Atiye, G.N. Al-Kindi: arab faylasufi. Ravalpindi: Islom tadqiqot instituti, 1966.