AXLOQIY VA KOMMUNIKATIV ME’YORLAR UYG‘UNLIGI: NUTQIY XULQ-ATVORNING MADANIY ASOSLARI
X.S. Fayziyeva
Qarshi davlat universiteti
Abstract
Annotatsiya. Ushbu maqolada axloqiy me’yorlar, kommunikativ me’yorlar va nutqiy xulq-atvor o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik tahlil qilinadi. Axloqiy me’yorlarning tashqi (odob, etiket) va ichki (shaxsiy madaniyat, axloqiy tamoyillar) jihatlari ajratib ko‘rsatiladi hamda ularning uyg‘unlashgan holda jamiyatda to‘laqonli amal qilishi ta’kidlanadi. Kommunikativ me’yorlarning o‘ziga xos xususiyatlari, ularning axloqiy me’yorlarga bo‘ysunishi va muloqot jarayonida variativ tavsiyalar sifatida amal qilishi yoritiladi. Shuningdek, etnik-madaniy me’yorlarning muloqot turiga va ijtimoiy tartibga soluvchi omil sifatidagi roli ko‘rsatib beriladi.
Kalit so‘zlar: Axloqiy me’yorlar, kommunikativ me’yorlar, nutqiy xulq-atvor, madaniyat, etnik-madaniy me’yorlar, strategiya.
Аннотация. В данной статье анализируется взаимосвязь между моральными нормами, коммуникативными нормами и речевым поведением. Выделяются внешние (манеры, этикет) и внутренние (личностная культура, моральные принципы) аспекты моральных норм, и подчеркивается их полноценное функционирование в обществе в гармонии. Выделены специфические особенности коммуникативных норм, их подчинение моральным нормам и их функция в качестве переменных рекомендаций в процессе коммуникации. Также показана роль этнокультурных норм в типе коммуникации и как социально регулирующего фактора.
Ключевые слова: моральные нормы, коммуникативные нормы, речевое поведение, культура, этнокультурные нормы, стратегия.
Abstract. This article analyzes the relationship between moral norms, communicative norms, and speech behavior. The external (manners, etiquette) and internal (personal culture, moral principles) aspects of moral norms are distinguished and their full-fledged functioning in society in harmony is emphasized. The specific features of communicative norms, their subordination to moral norms, and their function as variable recommendations in the communication process are highlighted. The role of ethno-cultural norms in the type of communication and as a socially regulating factor is also shown.
Keywords: Moral norms, communicative norms, speech behavior, culture, ethno-cultural norms, strategy.
References
1. Axloqiy me’yorlar va odob qoidalari bo‘yicha ilmiy maqolalar to‘plami. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy Universiteti, 2001.
2. Bgajnokov B.X. Kommunikativ me’yorlar va etnik-madaniy xususiyatlar. – Toshkent: Fan nashriyoti, 2005. – 220 b.
3. Vinokur T.G. Kommunikativ strategiya va nutqiy taktika. – Moskva: Наука, 1998. – 310 b.
4. Nutq muloqoti nazariyasi: strategiya va taktika. – Moskva: Лингва, 1999. – 400 b.
5. Kommunikativ me’yorlar va nutq madaniyati. – Moskva: Filologiya instituti, 2007.
6. Til shaxsining madaniy-nutq makoni va etnik yondashuv. – Samarqand: SamDU nashriyoti, 2003.
