BO‘LAJAK O‘QITUVCHILARDA MEDIA SAVODXONLIKNI SHAKLLANTIRISHNING IJTIMOIY-PEDAGOGIK ASOSLARI

M.Z.Mirzayeva

Andijon davlat texnika insitituti


Abstract

Annotatsiya. Mazkur tezisda zamonaviy raqamli jamiyat sharoitida media savodxonlikning ijtimoiy ahamiyati tahlil qilinadi. Axborot oqimining keskin ortishi, ijtimoiy tarmoqlarning ommaviy ongga kuchli ta’siri, shuningdek, soxta xabarlar va dezinformatsiyaning keng tarqalishi media savodxonlikni shaxsiy ko‘nikma emas, balki jamiyat barqarorligi va axborot xavfsizligini ta’minlovchi muhim omil sifatida qarash zaruratini yuzaga keltirmoqda. UNESCO, Yevropa Ittifoqi va OECD tashkilotlarining konseptual hujjatlarida media va axborot savodxonligi demokratik jamiyat va ongli fuqarolik ishtirokini shakllantirishning zaruriy sharti sifatida talqin etiladi. O‘zbekiston olimlari ham media savodxonlikni jamiyat barqarorligini mustahkamlovchi ijtimoiy resurs sifatida baholaydilar. Milliy strategik hujjatlarda esa media savodxonlik tanqidiy tafakkurga asoslangan kognitiv kompetensiya sifatida e’tirof etiladi. Shu asosda bo‘lajak o‘qituvchilarda media savodxonlikni rivojlantirish ijtimoiy-pedagogik zarurat sifatida ilmiy jihatdan asoslanadi.

Kalit so‘zlar: media savodxonlik, dezinformatsiya, axborot xavfsizligi, tanqidiy fikrlash, raqamli jamiyat, bo‘lajak o‘qituvchilar, ijtimoiy barqarorlik, kognitiv kompetensiya.

Аннотация. В данной тезисе анализируется социальная значимость медиаграмотности в условиях современного цифрового общества. Резкое увеличение информационных потоков, сильное влияние социальных сетей на массовое сознание, а также широкое распространение фейковых новостей и дезинформации обусловливают необходимость рассматривать медиаграмотность не только как индивидуальный навык, но и как важный фактор обеспечения социальной стабильности и информационной безопасности. В концептуальных документах ЮНЕСКО, Европейского союза и ОЭСР медиаграмотность и информационная грамотность трактуются как необходимое условие формирования демократического общества и осознанного гражданского участия. Узбекские ученые также оценивают медиаграмотность как социальный ресурс, укрепляющий стабильность общества. В национальных стратегических документах медиаграмотность признается когнитивной компетенцией, основанной на критическом мышлении. На этой основе развитие медиаграмотности у будущих учителей научно обосновывается как социально-педагогическая необходимость.

Ключевые слова: медиаграмотность, дезинформация, информационная безопасность, критическое мышление, цифровое общество, будущие учителя, социальная стабильность, когнитивная компетенция.

Abstract. This thesis analyzes the social significance of media literacy in the context of a modern digital society. The sharp increase in information flows, the strong influence of social networks on public consciousness, as well as the widespread dissemination of fake news and disinformation make it necessary to consider media literacy not merely as an individual skill, but as an important factor ensuring social stability and information security. Conceptual documents of UNESCO, the European Union, and the OECD interpret media and information literacy as an essential condition for the formation of a democratic society and conscious civic participation. Uzbek scholars also regard media literacy as a social resource that strengthens social stability. In national strategic documents, media literacy is recognized as a cognitive competence based on critical thinking. On this basis, the development of media literacy among future teachers is scientifically substantiated as a socio-pedagogical necessity.

Keywords: media literacy, disinformation, information security, critical thinking, digital society, future teachers, social stability, cognitive competence.


References

1. UNESCO. Media and Information Literacy (MIL)— UNESCO, 2026. — URL: https://www.unesco.org/en/media-information-literacy

2. UNESCO. Do you trust what you watch or read? — UNESCO, 2022. — URL: https://www.unesco.org/en/articles/do-you-trust-what-you-watch-or-read

3. Council of the European Union. Council conclusions on the contribution of education and training to strengthen common European values and democratic citizenship. — 2023. — URL: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=OJ%3AC_202301339

4. OECD. Media literacy education system // Mis- and disinformation. — OECD, 2026. — URL: https://www.oecd.org/en/publications/mis-and-disinformation_b00de6dc-en/media-literacy-education-system_d067f517-en.html

5. To‘raqulova N. (va boshq.). MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT. Выпуск №37, Часть 1, Ноябрь 2025. URL: https://journalss.org/index.php/mod/article/download/4304/4080/8178

6. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. “Raqamli O‘zbekiston–2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida (PF-6079).05.10.2020. — URL: https://lex.uz/docs/-5030957