RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA BO‘LAJAK O‘QITUVCHILARNING SUN’IY INTELLEKT SAVODXONLIGI: IJTIMOIY-PEDAGOGIK ZARURAT VA MAS’ULIYAT PARADIGMASI

Z.U. Mirzayeva

University of economics and pedagogy NOTM


Abstract

Annotatsiya. Mazkur maqolada zamonaviy raqamli jamiyat sharoitida sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining ta’lim tizimiga jadal kirib kelishi fonida bo‘lajak o‘qituvchilarda sun’iy intellekt savodxonligini shakllantirish muammosi tahlil qilinadi. SI asosidagi adaptiv platformalar, tahliliy algoritmlar va baholash tizimlarining keng qo‘llanilishi pedagogik faoliyat mazmuni va metodlariga yangi talablarni yuzaga keltirmoqda. UNESCO va OECD hujjatlarida SI texnologiyalari o‘qituvchining rolini siqib chiqarmasligi, balki uni yangi sifat bosqichiga olib chiqishi zarurligi ta’kidlanadi. O‘zbekiston Respublikasida raqamli ta’limni rivojlantirish bo‘yicha qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatlar ham pedagog kadrlarning SI sohasidagi tayyorgarligini strategik vazifa sifatida belgilaydi. Shu asosda sun’iy intellekt savodxonligi bo‘lajak o‘qituvchi uchun nafaqat texnologik kompetensiya, balki ijtimoiy, axloqiy va pedagogik mas’uliyat bilan uyg‘unlashgan kompleks savodxonlik shakli sifatida asoslanadi.

Kalit so‘zlar: sun’iy intellekt savodxonligi, raqamli transformatsiya, bo‘lajak o‘qituvchi, tanqidiy fikrlash, pedagogik mas’uliyat, axborot texnologiyalari, raqamli ta’lim, ijtimoiy-pedagogik yondashuv.

Аннотация. В данной статье анализируется проблема формирования грамотности в области искусственного интеллекта (ИИ) у будущих учителей в условиях стремительного внедрения ИИ-технологий в систему образования в современном цифровом обществе. Широкое использование адаптивных платформ на основе ИИ, аналитических алгоритмов и систем оценивания выдвигает новые требования к содержанию и методам педагогической деятельности. В документах ЮНЕСКО и ОЭСР подчеркивается, что технологии ИИ не должны вытеснять учителя, а, напротив, способствовать переходу его профессиональной роли на новый качественный уровень. Нормативно-правовые документы, принятые в Республике Узбекистан в сфере развития цифрового образования, также определяют подготовку педагогических кадров в области ИИ как стратегическую задачу. На этой основе грамотность в области ИИ обосновывается как комплексная форма грамотности будущего учителя, интегрирующая не только технологическую компетентность, но и социальную, этическую и педагогическую ответственность.

Ключевые слова: грамотность в области искусственного интеллекта, цифровая трансформация, будущий учитель, критическое мышление, педагогическая ответственность, информационные технологии, цифровое образование, социально-педагогический подход.

Abstract.This article analyzes the problem of developing artificial intelligence (AI) literacy among future teachers in the context of the rapid integration of AI technologies into the education system in a modern digital society. The widespread use of AI-based adaptive platforms, analytical algorithms, and assessment systems is generating new requirements for the content and methods of pedagogical activity. UNESCO and OECD documents emphasize that AI technologies should not replace the teacher but rather elevate the teaching profession to a new qualitative level. Normative and legal documents adopted in the Republic of Uzbekistan on the development of digital education also define the training of pedagogical personnel in the field of AI as a strategic task. On this basis, AI literacy is substantiated as a комплекс form of literacy for future teachers, integrating not only technological competence but also social, ethical, and pedagogical responsibility.

Keywords: artificial intelligence literacy, digital transformation, future teacher, critical thinking, pedagogical responsibility, information technologies, digital education, socio-pedagogical approach.


References

1. UNESCO Artificial Intelligence in Education: Guidance for Policy-makers. — Paris: UNESCO Publishing, 2021. — 45 p.

2. OECD. Artificial Intelligence in Education: Challenges and Opportunities. — Paris: OECD Publishing, 2022. — 60 p.

3. UNESCO Artificial Intelligence in Education: Guidance for Policy-makers. — Paris: UNESCO Publishing, 2021. — 45 p.

4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi PF–6079-son Farmoni

“Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida. — Toshkent, 2020.

5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 17-fevraldagi PF–4996-son Farmoni

Sun’iy intellekt texnologiyalarini jadal joriy etish uchun shart-sharoitlar yaratish chora-tadbirlari to‘g‘risida. — Toshkent, 2021.

6. Yo‘ldasheva Sh. Pedagog kadrlarni tayyorlashda raqamli kompetensiyalarni rivojlantirish metodikasi. — Toshkent: Fan va texnologiya, 2022. — 156 b.