O‘ZBEKISTONDA ISTE’MOLCHILIK SAVATCHASI VA UNI O‘ZGARISH TENDENSIYASI
M.D.Usmonjonova
Farg‘ona davlat universiteti
Abstract
Annotatsiya. Ushbu maqolada O‘zbekistonda iste’mol savatchasining mazmuni, uning shakllanish tamoyillari hamda yillar davomida kechgan tarkibiy va normativ o‘zgarishlar tahlil qilingan. Iste’mol savatchasi aholi hayot kechirishining minimal darajasini belgilashda asosiy mezon bo‘lib, undagi oziq-ovqat, nooziq-ovqat va xizmatlar ulushi mamlakatning iqtisodiy rivojlanishi, narxlar darajasi va ijtimoiy siyosatiga bevosita bog‘liq. Maqolada 2015-2024-yillarda O‘zbekistonda iste’molchilik savatchasining bosqichma-bosqich qayta ko‘rib chiqilishi, qashshoqlik chegarasini belgilash bo‘yicha islohotlar, tarkibning xalqaro standartlarga yaqinlashtirilishi hamda narxlarning o‘zgaruvchanligi sharoitida savatcha tarkibining kengayishi yoritilgan. Shuningdek, MDH mamlakatlaridagi iste’mol savatchasi tarkibi bilan taqqoslovchi tahlil berilib, minimal yashash darajasiga ta’sir etuvchi asosiy omillar ko‘rsatib o‘tilgan. Tadqiqot O‘zbekistonda iste’mol savatchasini takomillashtirish jarayonida demografik, ijtimoiy-iqtisodiy, sog‘liqni saqlash talablari va xalqaro tajribani kompleks hisobga olish zarurligini asoslaydi.
Abstract. This article analyzes the contents of the consumer basket in Uzbekistan, the principles of its formation, and the structural and regulatory changes that have occurred over the past years. The consumer basket is the main criterion for determining the minimum standard of living of the population, and the share of food, non-food goods, and services within it is directly linked to the country’s economic development, price levels, and social policy. The article examines the phased revision of the consumer basket in Uzbekistan from 2015 to 2024, reforms in defining the poverty line, bringing its composition closer to international standards, and expanding the basket in the face of price volatility. A comparative analysis with the composition of the consumer basket in CIS countries is also provided, identifying the main factors influencing the minimum standard of living. The study substantiates the need to comprehensively consider demographic, socioeconomic, and health requirements, as well as international experience, when improving the consumer basket in Uzbekistan.
Аннотация. В данной статье анализируется содержание потребительской корзины в Узбекистане, принципы ее формирования, а также структурно-нормативные изменения, произошедшие за прошедшие годы. Потребительская корзина является основным критерием определения минимального уровня жизни населения, а доля в ней продуктов питания, непродовольственных товаров и услуг напрямую связана с экономическим развитием страны, уровнем цен и социальной политикой. В статье рассматривается поэтапный пересмотр потребительской корзины в Узбекистане в 2015-2024 годах, реформы в определении черты бедности, приближение ее состава к международным стандартам и расширение состава корзины в условиях ценовой волатильности. Также проводится сравнительный анализ с составом потребительской корзины в странах СНГ, указываются основные факторы, влияющие на минимальный уровень жизни. Исследование обосновывает необходимость всестороннего учета демографических, социально-экономических, медицинских требований и международного опыта в процессе совершенствования потребительской корзины в Узбекистане.
Kalit so‘zlar: Iste’mol savatchasi, tirikchilik uchun zarur eng kam miqdor, minimal yashash darajasi, qashshoqlik chegarasi, oziq-ovqat ulushi, nooziq-ovqat tovarlari, xizmatlar bozori, ijtimoiy standartlar, MDH davlatlari tajribasi, iqtisodiy islohotlar.
Key words: consumer basket, minimum subsistence level, minimum standard of living, poverty line, share of food, non-food products, services market, social standards, experience of the CIS countries, economic reforms.
Ключевые слова: потребительская корзина, минимальный прожиточный минимум, минимальный уровень жизни, черта бедности, доля продовольствия, непродовольственные товары, рынок услуг, социальные стандарты, опыт стран СНГ, экономические реформы.
References
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. “2018-yilgi davlat dasturi to‘g‘risida”. 2018-yil 22-yanvardagi PF-5308-son
2. O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksi va ijtimoiy himoya bo‘yicha amaldagi normativ-huquqiy hujjatlar.
3. O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi. “Qashshoqlik darajasini aniqlash metodologiyasi” bo‘yicha materiallar.
4. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi rasmiy ma’lumotlari - iste’mol savatchasi va minimal iste’mol xarajatlari bo‘yicha hisobotlar.
5. Rossiya Federatsiyasi Federal qonuni. “Tirikchilik uchun zarur eng kam miqdor to‘g‘risida”gi 1997-yil.
6. Rossiya Federatsiyasi Federal qonuni. “Iste’mol savatchasi to‘g‘risida”gi 2012-yil.
7. Qozog‘iston Respublikasi statistika agentligi. “Minimal iste’mol savatchasi tuzilishi” bo‘yicha rasmiy ma’lumotlar.
8. Belarus Respublikasi va Qirg‘iziston Respublikasi statistika qo‘mitalari - minimal yashash darajasi bo‘yicha davriy axborotnomalar.
9. Xalqaro Mehnat Tashkiloti (ILO). “Living wage and minimum consumption standards” bo‘yicha tavsiyalar.
10. Jahon banki. “Poverty and consumption basket methodology” - xalqaro yondashuvlar.
11. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi rasmiy veb-sayti www.stat.uz ma’lumotlari
12. TADQIQOTLAR.UZ rasmiy veb-sayti: tadqiqotlar.uz
