GIDRAVLIK JARAYONLARNI MATEMATIK MODELLASHTIRISHDA O‘XSHASHLIK NAZARIYASINI QO‘LLASH
D.M. Davronova
Fаrg‘onа dаvlаt texnikа universiteti
Abstract
Annotatsiya: Ushbu maqolada, murakkab gidravlik jarayonlarni matematik modellashtirishda o‘xshashlik nazariyasini asosiy metodologik vosita sifatida o‘rganadi. Nazariya, real tizimlarni laboratoriya sharoitidagi masshtablangan modellar orqali tahlil qilish imkonini beradi. Tadqiqotning asosiy maqsadi — gidrodinamik tenglamalarni Reynolds, Froud, Eyler kabi mezonlar yordamida o‘lchovsiz shaklga keltirish orqali hisoblash hajmini optimallashtirishdir. O‘xshashlik nazariyasining to‘g‘ri qo‘llanilishi eksperimental natijalarni haqiqiy sharoitlarga yuqori aniqlikda ekstrapolyatsiya qilish usullarini asoslab beradi. Olingan xulosalar suv inshootlarini loyihalashda va hisobiy gidrodinamika (CFD) modellarining samaradorligini oshirishda muhim amaliy ahamiyat kasb etadi.
Kalit so‘zlar: Reynolds, Froud, Eyler, fizikaviy modellash, geometrik o‘xshashlik, kinematik o‘xshashlik, dinamik o‘xshashlik.
Аннотация: В данной статье рассматривается теория подобия как основной методологический инструмент в математическом моделировании сложных гидравлических процессов. Теория позволяет анализировать реальные системы с помощью масштабированных моделей в лабораторных условиях. Основная цель исследования - оптимизация объема вычислений путем приведения гидродинамических уравнений к безразмерной форме с использованием таких критериев, как Рейнольдс, Фруд, Эйлер. Правильное применение теории подобия обосновывает методы экстраполяции экспериментальных результатов в реальные условия с высокой точностью. Полученные выводы имеют важное практическое значение при проектировании гидротехнических сооружений и повышении эффективности моделей расчетной гидродинамики (CFD).
Ключевые слова: Рейнольдс, Фруд, Эйлер, физическое моделирование, геометрическое подобие, кинематическое подобие, динамическое подобие.
Abstract: This article examines similarity theory as the primary methodological tool for mathematical modeling of complex hydraulic processes. The theory allows for the analysis of real systems using scaled models in laboratory conditions. The main goal of the research is to optimize the calculation volume by reducing hydrodynamic equations to dimensionless form using such criteria as Reynolds, Froud, Euler. The correct application of similarity theory substantiates methods for extrapolating experimental results to real conditions with high accuracy. The obtained conclusions have important practical significance in the design of hydraulic structures and increasing the efficiency of computational hydrodynamic (CFD) models.
Keywords: Reynolds, Froud, Euler, physical modeling, geometric similarity, kinematic similarity, dynamic similarity.
References
1. A.Yu.Umarov “Gidravlika” Toshkent. 2002.
2. P.G.Kiselov “Gidravlika” Moskva. Energiya. 1980.
3. M.E.Madaliyev “Suyuqlik va gazlar mexanikasi” Darslik Farg‘ona. 2025
4. Д.Андерсон, Дж.Таннехилл.Р.Плетчер “ВЫЧИСЛИТЕЛЬНАЯ ГИДРОМЕХАНИКА И ТЕПЛООБМЕН.
5. M.J.(1973). Boundary Condition Calculation Proceedures for Inviscid Supersonic Flow Fields. – Proc. AIAA Computational Fluid Dynamics Conference, Palm Springs, California, p. 153-172.
6. Evans, Lawrence C. Partial Differential Equations.
AMS, Graduate Studies in Mathematics, 2010. — ISBN: 9780821849743
7. Davronova, D. (2025). GIDRAVLIK JARAYONLARNI MATEMATIK MODELLASHTIRISHDA O‘XSHASHLIK NAZARIYASINI QO‘LLASH. Молодые ученые, 3(53), 74–79. извлечено от https://in-academy.uz/index.php/yo/article/view/68992
8. Davronova, D. (2025). TO‘LQIN TARQALISH TENGLAMASINI COMSOL MULTIPHYSICS DASTURI YORDAMIDA MATEMATIK MODELLASHTIRISH. Молодые ученые, 3(53), 70–73. извлечено от https://in-academy.uz/index.php/yo/article/view/68991
