OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI EKSPORTI OMILLARINING EKONOMETRIK TAHLILI
D.A.Raximova
Oʻzbekiston milliy universiteti
Abstract
Annotatsiya. Ushbu maqolada Oʻzbekiston Respublikasining 2018-2024 yillardagi eksport hajmiga taʼsir etuvchi asosiy makroiqtisodiy omillar ekonometrik usulda oʻrganiladi. Yalpi ichki mahsulot (YaIM), real samarali ayirboshlash kursi (REER) va xorijiy toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiyalar (XTI) eksportning asosiy tushuntiruvchi omillari sifatida tanlab olinib, log-log shaklidagi koʻp omilli chiziqli regressiya modeli qurildi. Model natijalariga koʻra, YaIMning 1 % oʻsishi eksportni oʻrtacha 1,25 % ga, XTI oʻsishi 0,42 % ga oshirsa, soʻmning real qimmatlashishi (REER oshishi) eksportni 0,68 % ga kamaytiradi. Modelning izohlash kuchi 92 % ni tashkil etib, eksportning ichki iqtisodiy oʻsish va valyuta barqarorligiga qattiq bogʻliqligi aniqlandi. Tadqiqot natijalari eksport tarkibini diversifikatsiya qilish va xorijiy investitsiyalarni qayta ishlash sanoatiga yoʻnaltirish zarurligini koʻrsatmoqda.
Abstract. This article examines the main macroeconomic factors affecting the export volume of the Republic of Uzbekistan in 2018-2024 using econometric methods. Gross Domestic Product (GDP), the Real Effective Exchange Rate (REER), and Foreign Direct Investment (FDI) were selected as key explanatory variables of exports, and a log-log multiple linear regression model was constructed. According to the model results, a 1% increase in GDP raises exports by an average of 1.25%, an increase in FDI raises exports by 0.42%, while the real appreciation of the national currency (increase in REER) reduces exports by 0.68%. The explanatory power of the model is 92%, indicating a strong dependence of exports on domestic economic growth and currency stability. The research findings demonstrate the necessity of diversifying the export structure and directing foreign investment toward the manufacturing sector.
Аннотация. В данной статье с использованием эконометрических методов исследуются основные макроэкономические факторы, влияющие на объём экспорта Республики Узбекистан в 2018-2024 годах. В качестве ключевых объясняющих переменных экспорта были выбраны валовой внутренний продукт (ВВП), реальный эффективный обменный курс (REER) и прямые иностранные инвестиции (ПИИ), на основе которых построена многомерная линейная регрессионная модель в лог-лог форме. Согласно результатам модели, увеличение ВВП на 1% приводит к росту экспорта в среднем на 1,25%, рост ПИИ - на 0,42%, тогда как реальное укрепление национальной валюты (рост REER) снижает экспорт на 0,68%. Объясняющая способность модели составила 92%, что свидетельствует о высокой зависимости экспорта от внутреннего экономического роста и валютной стабильности. Результаты исследования указывают на необходимость диверсификации структуры экспорта и направления иностранных инвестиций в перерабатывающую промышленность.
Kalit soʻzlar: eksport, ekonometrik tahlil, regressiya modeli, yalpi ichki mahsulot, real ayirboshlash kursi, xorijiy toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiyalar, Oʻzbekiston iqtisodiyoti, eksport diversifikatsiyasi.
Keywords: exports, econometric analysis, regression model, gross domestic product, real exchange rate, foreign direct investment, economy of Uzbekistan, export diversification.
Ключевые слова: экспорт, эконометрический анализ, регрессионная модель, валовой внутренний продукт, реальный обменный курс, прямые иностранные инвестиции, экономика Узбекистана, диверсификация экспорта.
References
1. Turayev N.M. va boshqalar (2025). An Econometric Analysis of the Factors Impacting the Foreign Trade Operations of Entrepreneurial Firms. Springer.
2. International Monetary Fund (2025). Uzbekistan: 2025 Article IV Consultation - Staff Report.
3. World Bank (2024-2025). Uzbekistan Economic Update va ochiq maʼlumotlar bazasi.
