GAZ SARFINI O‘LCHASH USULLARI VA O‘LCHASH XATOLIKLARINI BAHOLASHNING ZAMONAVIY YONDASHUVLARI

M.Sh. Egamberdiyeva

Fаrg‘onа dаvlаt texnikа universiteti

S.H. Isroilova

Fаrg‘onа dаvlаt texnikа universiteti


Abstract

Annotatsiya. Ushbu maqolada gaz sarfini o‘lchashning an’anaviy va zamonaviy texnologiyalari tizimli ravishda tahlil qilinadi. Diafragmali, uyurmali va rotorli sarf o‘lchagichlarning ishlash prinsiplari qiyosiy baholanib, ultratovushli va elektromagnit kontaktsiz usullarning metrologik afzalliklari ochib berilgan. Gaz zichligi o‘zgaruvchan bo‘lgan sharoitlarda massaviy sarfni aniqlashda Koriolis usulining ustunligi matematik modellar asosida isbotlangan. O‘lchash xatoliklarini baholashda noaniqliklarni tarqatish, statistik modellashtirish va Monte-Karlo yondashuvlarining samaradorligi ko‘rsatib berilgan.

Kalit so‘zlar: gaz sarfi, differensial bosim, ultratovushli sarf o‘lchagich, Koriolis usuli, massaviy sarf, o‘lchash xatoligi, noaniqlik, Monte-Karlo modellashtirish.

Аннотация. В статье выполнен системный анализ традиционных и современных методов измерения расхода газа. Проведено сравнительное исследование диафрагменных, вихревых и роторных расходомеров, а также бесконтактных ультразвуковых и электромагнитных методов. Показана эффективность кориолисового метода прямого измерения массового расхода в условиях изменяющейся плотности газа. Оценка погрешностей измерений выполнена с использованием методов распространения неопределённостей и статистического моделирования.

Ключевые слова: расход газа, перепад давления, ультразвуковой расходомер, кориолисовый метод, массовый расход, погрешность измерений, неопределённость.

Abstract. This article presents a systematic analysis of traditional and modern gas flow measurement methods. Differential pressure, vortex, and rotary flow meters are compared with non-contact ultrasonic and electromagnetic technologies. The advantages of Coriolis mass flow measurement under variable gas density conditions are demonstrated using mathematical models. Measurement error evaluation is performed using uncertainty propagation and Monte Carlo statistical approaches.

Keywords: gas flow measurement, differential pressure, ultrasonic flow meter, Coriolis method, mass flow, measurement uncertainty.


References

1. ISO 5167:2022. Measurement of fluid flow by means of pressure differential devices.

2. ISO 10790:2015. Measurement of fluid flow — Coriolis meters.

3. ISO 12242:2019. Ultrasonic flowmeters.

4. Bentley J.P. Principles of Measurement Systems. Pearson, 2021.

5. ASME MFC-11M. Measurement of Fluid Flow by Means of Coriolis Flowmeters.