ПРИМЕНЕНИЕ МЕТОДОВ МАШИННОГО ОБУЧЕНИЯ ДЛЯ АНАЛИЗА ЭКОЛОГИЧЕСКИХ ДАННЫХ МОНИТОРИНГА ОКРУЖАЮЩЕЙ СРЕДЫ
М.Лазарева
Ферганский государственный технический университет
Abstract
Аннотация: В статье рассматриваются экологические проблемы Узбекистана — деградация земель, снижение плодородия почв, рост запылённости воздуха и усиление антропогенной нагрузки — и современные методы их изучения. Показано, что анализ таких сложных процессов требует интеграции больших массивов разнородных данных. Применение геоинформационных систем, машинного обучения и искусственного интеллекта позволяет выявлять скрытые закономерности, строить прогнозы и разрабатывать эффективные меры по охране окружающей среды и адаптации к изменению климата.
Annotatsiya: Maqolada Oʻzbekistonning ekologik muammolari — yerlarning degradatsiyasi, tuproq unumdorligining pasayishi, havoning changlanish darajasining oʻsishi va antropogen taʼsirning kuchayishi — hamda ularni oʻrganishning zamonaviy usullari koʻrib chiqiladi. Bunday murakkab jarayonlarni tahlil qilish katta hajmdagi turli xil maʼlumotlar majmuasini integratsiyasini talab qilishi koʻrsatilgan. Geomaʼlumot tizimlari, mashinaviy oʻrganish va sunʼiy intellekt usullaridan foydalanish yashirin qonuniyatlarni aniqlash, oldindan bashorat qilish va atrof-muhitni muhofaza qilish hamda iqlim oʻzgarishiga moslashish boʻyicha samarali chora-tadbirlarni ishlab chiqish imkonini beradi.
Abstract: The article examines environmental challenges in Uzbekistan — land degradation, declining soil fertility, increasing atmospheric dust pollution, and growing anthropogenic pressure — along with modern methods for their study. It is demonstrated that analyzing such complex processes requires the integration of large volumes of heterogeneous data. The application of geographic information systems, machine learning, and artificial intelligence enables the identification of hidden patterns, forecasting of environmental trends, and development of effective measures for environmental protection and climate change adaptation.
Ключевые слова: окружающая среда, мониторинг, Big Data и интеллектуальный анализ, машинное обучение, искусственный интеллект
Kalit so‘zlar: atrof-muhit, monitoring, katta maʼlumotlar (Big Data) va intellektual tahlil, mashinaviy oʻqitish, sunʼiy intellect
Keywords: environment, monitoring, Big Data and data mining, machine learning, artificial intelligence
References
1. Межправительственная группа экспертов по изменению климата (МГЭИК). Глобальное потепление на 1,5 °C. Специальный доклад МГЭИК. Резюме для политиков. – Женева: ВМО, 2019. – 35 с. URL: https://www.ipcc.ch/sr15/ (дата обращения: 26.01.2026).
2. World Meteorological Organization. State of the Global Climate 2023. – Geneva: WMO, 2024. – 53 p. URL: https://public.wmo.int/en/resources/state-of-the-global-climate (дата обращения: 26.01.2026).
3. Программа развития ООН (ПРООН). Модель миграции пыли для Южного Приаралья. – Ташкент: ПРООН, 2025. – 60 с. URL: https://www.undp.org/ (дата обращения: 26.01.2026).
4. Всемирный банк. Оценка качества воздуха в Ташкенте и «дорожная карта» совершенствования управления качеством воздуха в Узбекистане. – Вашингтон, 2024. – 11 с. URL: https://www.worldbank.org/en/country/uzbekistan (дата обращения: 25.01.2026).
5. Министерство экологии, охраны окружающей среды и изменения климата Республики Узбекистан. Оценка качества воздуха в Ташкенте. – Ташкент, 2024. – 11 с. URL: https://eco.gov.uz (дата обращения: 25.01.2026).
6. Национальный комитет Республики Узбекистан по статистике. Выброшено в атмосферу загрязняющих веществ за 2010–2024 гг. – Ташкент, 2024. URL: https://stat.uz (дата обращения: 06.01.2026).
