AXBOROT TEXNOLOGIYALARI XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHDA INSON OMILINING RO‘LI

O.S. Rayimjonova

Farg‘ona davlat texnika universiteti

M.F. Ergasheva

Farg‘ona davlat texnika universiteti


Abstract

Annotatsiya. So‘nggi yillarda axborot tizimlarini himoyalashga qaratilgan apparat va dasturiy vositalar sezilarli darajada rivojlangan bo‘lsa-da, xalqaro tahliliy hisobotlarga ko‘ra, axborot xavfsizligi bilan bog‘liq hodisalarning katta qismi foydalanuvchilar va xodimlarning noto‘g‘ri xatti-harakatlari natijasida yuzaga kelmoqda. Bu holat inson omilini axborot xavfsizligini ta’minlashda mustaqil va ustuvor risk manbai sifatida ko‘rib chiqish zarurligini ko‘rsatadi. Oddiy foydalanuvchilarning axborot xavfsizligi qoidalarini yetarli darajada bilmasligi, tashkilot xodimlari tomonidan yo‘l qo‘yiladigan tasodifiy xatolar hamda administrator va boshqaruv darajasidagi noto‘g‘ri qarorlar axbrot tizimlari barqarorligiga jiddiy tahdid sifatida baholanadi. Ijtimoiy muhandislik asosidagi hujumlarning samaradorligi insonning psixologik xususiyatlari bilan bevosita bog‘liqligi real amaliy holatlar misolida yoritiladi. Maqolada aniqlangan muammolarni kamaytirish uchun inson omiliga yo‘naltirilgan boshqaruvga asoslangan yechimlar taklif etiladi. Axborot xavfsizligi bo‘yicha muntazam va baholanadigan o‘quv mashg‘ulotlarini joriy etish, xodimlar faoliyatini xavfsizlik ko‘rsatkichlari asosida monitoring qilish, ichki audit va nazorat mexanizmlarini kuchaytirish hamda xavfsizlik siyosatini inson xatti-harakatlarini inobatga olgan holda ishlab chiqishning ahamiyati asoslanadi. Olingan xulosalar axborot texnologiyalari xavfsizligini ta’minlash jarayonida inson omilini kompleks va boshqariladigan omil sifatida ko‘rib chiqish zarurligini ilmiy jihatdan tasdiqlaydi.

Аннотация. Несмотря на значительное развитие аппаратных и программных средств защиты информационных систем в последние годы, согласно международным аналитическим отчетам, значительная часть инцидентов в области информационной безопасности по-прежнему возникает вследствие неправильных действий пользователей и сотрудников. Это указывает на необходимость рассмотрения человеческого фактора как самостоятельного и приоритетного источника рисков в обеспечении информационной безопасности. Недостаточное знание пользователями правил информационной безопасности, случайные ошибки сотрудников организаций, а также неверные решения на уровне администрирования и управления рассматриваются как серьезные угрозы устойчивости информационных систем. Эффективность атак, основанных на методах социальной инженерии, напрямую связана с психологическими особенностями человека, что иллюстрируется примерами из реальной практики. В статье предлагаются управленчески ориентированные решения, направленные на снижение выявленных проблем человеческого фактора. Обосновывается значимость внедрения регулярных и оцениваемых учебных мероприятий по информационной безопасности, мониторинга деятельности сотрудников на основе показателей безопасности, усиления механизмов внутреннего аудита и контроля, а также разработки политики безопасности с учетом человеческого поведения. Полученные выводы научно подтверждают необходимость рассмотрения человеческого фактора как комплексного и управляемого элемента в процессе обеспечения информационной безопасности.

Abstract. Despite the significant development of hardware and software tools for protecting information systems in recent years, international analytical reports indicate that a large proportion of information security incidents still result from improper actions by users and employees. This highlights the necessity of considering the human factor as an independent and priority source of risk in ensuring information security. Insufficient awareness of information security rules among ordinary users, accidental errors made by organizational staff, as well as incorrect decisions at administrative and management levels are regarded as serious threats to the stability of information systems. The effectiveness of social engineering attacks is shown to be directly related to human psychological characteristics, as illustrated by real-world practical cases. The article proposes management-oriented solutions aimed at mitigating human-factor-related risks, including the implementation of regular and assessable information security training programs, monitoring employee activities based on security indicators, strengthening internal audit and control mechanisms, and developing security policies that take human behavior into account. The obtained conclusions scientifically confirm the necessity of treating the human factor as a complex and manageable element in the process of ensuring information technology security.

Kalit so‘zlar: axborot texnologiyalari xavfsizligi, inson omili, axborot xavfsizligi risklari, ijtimoiy muhandislik, foydalanuvchi xatti-harakati, axborot xavfsizligini boshqarish, tashkiliy xavfsizlik choralar, ichki tahdidlar, xavfsizlik madaniyati.

Ключевые слова: информационная безопасность, человеческий фактор, риски информационной безопасности, социальная инженерия, поведение пользователей, управление информационной безопасностью, организационные меры безопасности, внутренние угрозы, культура безопасности

Keywords: information technology security, human factor, information security risks, social engineering, user behavior, information security management, organizational security measures, insider threats, security culture


References

1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi to‘g‘risidagi Farmoni. – T., 2020-yil.

2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining axborot xavfsizligini ta’minlashga oid qarorlari. – T., amaldagi hujjatlar.

3. Hadnagy C. Social Engineering: The Science of Human Hacking. – 2nd ed. – Hoboken : Wiley, 2018. – 320 p.

4. Verizon. Data Breach Investigations Report. – Verizon Enterprise Solutions, 2023.

5. ENISA. Human Aspects of Cybersecurity. – European Union Agency for Cybersecurity, 2021.

6. Sasse M. A., Brostoff S., Weirich D. Transforming the “weakest link”: A human-computer interaction approach to usable and effective security // BT Technology Journal. – 2001. – Vol. 19, No. 3. – P. 122–131.

7. Siponen M., Oinas-Kukkonen H. A review of information security issues and respective research contributions // ACM SIGMIS Database. – 2007. – Vol. 38, No. 1. – P. 60–80.