TOPOGEODEZIK XIZMATLARNING NARXINI HISOBLASHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VA IQTISODIY SAMARADORLIK
M.A.Abdukadirova
Farg‘ona davlat texnika universiteti
M.M. Ergasheva
Farg‘ona davlat texnika universiteti
Abstract
Annotatsiya: Maqolada geodezik xizmatlar narxini hisoblash jarayonida raqamli texnologiyalarni qo‘llashning iqtisodiy samaradorlikka ta’siri o‘rganilgan. Tadqiqotda “Topografik-geodezik ishlar qiymatini hisoblash dasturi” misolida ishlab chiqilgan avtomatlashtirilgan model xorijiy tajribalar — Lee (2021), Smith (2019) va Feldmann (2020) ishlari bilan taqqoslab tahlil qilingan. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, raqamli yondashuv xizmat baholash aniqligini 99 % gacha oshiradi, mehnat sarfini 55 % gacha qisqartiradi va iqtisodiy samaradorlikni 3 baravar kuchaytiradi. Ushbu model O‘zbekiston sharoitida geodezik xizmatlar tizimini raqamlashtirish va “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi maqsadlariga mos iqtisodiy tahlil mexanizmini yaratishda amaliy ahamiyat kasb etadi.
Kalit so‘zlar: geodezik xizmatlar, raqamli texnologiyalar, iqtisodiy samaradorlik, avtomatlashtirilgan hisoblash, BIM, GIS.
Аннотация: В статье исследуется влияние использования цифровых технологий в процессе расчета стоимости геодезических услуг на экономическую эффективность. В исследовании проанализирована автоматизированная модель, разработанная на примере «Программы расчета стоимости топографических и геодезических работ», в сравнении с зарубежным опытом – работами Ли (2021), Смита (2019) и Фельдмана (2020). Результаты показали, что цифровой подход повышает точность оценки услуг до 99%, снижает трудозатраты до 55% и увеличивает экономическую эффективность в 3 раза. Данная модель имеет практическое значение для цифровизации системы геодезических услуг в Узбекистане и создания механизма экономического анализа в соответствии с целями стратегии «Цифровой Узбекистан – 2030».
Ключевые слова: геодезические услуги, цифровые технологии, экономическая эффективность, автоматизированный расчет, BIM, ГИС.
Abstract: The article studies the impact of the use of digital technologies in the process of calculating the cost of geodetic services on economic efficiency. In the study, the automated model developed on the example of the “Program for calculating the cost of topographic and geodetic works” was analyzed in comparison with foreign experiences - the works of Lee (2021), Smith (2019) and Feldmann (2020). The results showed that the digital approach increases the accuracy of service evaluation up to 99%, reduces labor costs up to 55% and increases economic efficiency by 3 times. This model is of practical importance in the digitalization of the geodetic services system in Uzbekistan and the creation of an economic analysis mechanism in line with the goals of the “Digital Uzbekistan - 2030” strategy.
Keywords: geodetic services, digital technologies, economic efficiency, automated calculation, BIM, GIS.
References
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi PQ–4851-son qarori “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi to‘g‘risida. – Toshkent, 2020. – 12 b.
2. М.А. Абдукадированa. Топографик-геодезик ишлар қийматини ҳисоблаш дастури. – Тақдимот материали. – Фарғона, 2025. – 20 б.
3. Роуз, Дж. У., Тукер, К. Дж. Мониторинг растительных систем на Великих равнинах с помощью ERTS. – NASA SP-351. – Вашингтон: NASA, 1974. – 45 б.
4. Lee, H., Kim, J. Digital cost estimation models in geodetic engineering. // Journal of Geospatial Engineering. – 2021. – T. 12, № 3. – С. 45–58.
5. “Geodeziya, kartografiya va kadastr to‘g‘risida”gi Qonun. – O‘zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari to‘plami, 2018-yil 9-aprel, № 457. – 18 b.
6. Тихонов, А. В., Михайлов, Н. С. Информационные технологии в инженерной геодезии. – Москва: ГеоИнформ, 2019. – 256 б.
7. HITECH ENGINEER spin-off loyihasi hujjatlari. – Farg‘ona, 2025. – 10 b.
8. Мavlonov R. X. Sun’iy yo‘ldosh ma’lumotlari asosida o‘simlik biomassasini baholashning matematik modeli. – Toshkent: TIIAME, 2019. – 76 b.
9. Qosimov L. M., Xakimova K. R. Geodezik hisob-kitoblarni avtomatlashtirishda GIS texnologiyalarining o‘rni. // O‘zbekiston geodeziya va kartografiya jurnali. – 2024. – № 2. – 14–18 b.
10. Smith, O. Economic Efficiency Factors in Digital Geodetic Services. // Journal of Engineering Geodesy and Surveying. – London: Cambridge Press, 2019. – Vol. 17, No. 4. – P. 15–28.
11. Feldmann, M. Integration of BIM and GIS for Automated Surveying Cost Management. // International Journal of Construction Informatics. – Berlin: Springer, 2020. – Vol. 26, No. 2. – P. 60–73.
