SUV OLISH INSHOOTLARINI TANLASH VA HISOBLASH
Abdulxayev Zoxidjon Erkinjonovich
Fergana state technical university
Abdumalikov Ravshanbek Rasuljon o‘g‘li
Fergana state technical university
Keywords: Kalit so‘zlar: suv olish inshootlari, daryodan suv olish, to‘g‘onsiz suv olgich, to‘g‘onli gidrouzel, suv sarfi, gidravlik hisoblash, cho‘kindi, yo‘lak (yo‘lka), qum tutkich, gidrotexnik inshoot, suv ta’minoti.
Abstract
Annotatsiya: Suv olish inshootlarini tanlash va hisoblash masalalari nazariy va amaliy jihatdan ko‘rib chiqiladi. Suv olish inshootlari daryo, kanal, suv ombori hamda yer osti suv manbalaridan ichimlik, sug‘orish, sanoat va energetika ehtiyojlari uchun zarur hajm va sifatdagi suvni uzluksiz yetkazib beruvchi asosiy gidrotexnik obyektlar sifatida tavsiflanadi. Avvalo suv olish inshootlarining turlari (to‘g‘onsiz, to‘g‘onli, to‘sikli, yer osti suv olgichlar) va ularni tanlash mezonlari – gidrologik, gidravlik, geologik va ekologik sharoitlar, texnik-iqtisodiy ko‘rsatkichlar asosida tahlil qilinadi. Shundan so‘ng suv olish kallaklari, yo‘lkalar, qum tutkichlar va bosh kanallar uchun asosiy gidravlik hisoblash bosqichlari – talab etiladigan suv sarfini aniqlash, oqim tezligini tanlash, kesim o‘lchamlarini belgilash hamda bosim yo‘qotishlarini hisoblash metodikasi bayon etiladi. Maqolada daryodan to‘g‘onsiz va to‘g‘onli suv olish inshootlarining qo‘llanish sharoitlari, cho‘kindi va o‘zan morfologiyasini hisobga olgan holda optimal konstruktiv yechimlarni tanlash bo‘yicha tavsiyalar keltiriladi. Tadqiqot natijalari suv olish inshootlarini loyihalashda suv ta’minoti ishonchliligini oshirish, gidravlik samaradorlikni yaxshilash va ekspluatatsiya xarajatlarini kamaytirishga xizmat qiladi.
References
1. Боқиев М.Р., Мажидов Ж., Носиров Б., Хўжақулов Р., Раҳматов М. Gidrotexnika inshootlari. 1-jild. – Toshkent: “Yangi asr avlodi”, 2008.
2. Хусанхўжаев З.X. Daryodan suv olish inshootlari. – Toshkent: O‘qituvchi, 1978.
3. Хусанхўжаев З.X. Gidrotexnika inshootlari. – Toshkent: O‘qituvchi, 1985.
4. “Suv olish inshootlari.” O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi hamda Vikipediya materiallari.
5. Yerosti suv olish inshootlarini suv hisoblash vositalari bilan jihozlash bo‘yicha uslubiy qo‘llanma. – TDIQXO, 2015.
6. JICA. Hydraulic Design of Intake Structures. Texnik hisobot boblari.
7. Daryodan suv olish usullari. Bosh suv olish inshootlari. – Arxiv.uz elektron manbasi.
8. “Daryodan to‘g‘onsiz suv olish” va “To‘g‘onli suv olish inshootlari” bo‘yicha TIIAME o‘quv-uslubiy materiallari.
9. Current use of water intake structures of reservoirs. Ilmiy maqola
10. Gidrotexnika inshootlaridan foydalanish. Darslik. – Toshkent, 2010 y.
